Global Anti-Scam Alliance-ის (GASA) მონაცემებით, 2024 წელს ინტერნეტთაღლითობის შედეგად მიღებულმა ზარალმა მსოფლიო მასშტაბით 1,03 ტრილიონ დოლარს გადააჭარბა. წლის განმავლობაში სულ მცირე ერთხელ თაღლითობას 2,5 მილიარდზე მეტი ადამიანი შეეჯახა. თაღლითები მუდმივად იგონებენ ახალ გზებს ფულისა და პირადი მონაცემების მოტყუებით ხელში ჩასაგდებად, ხოლო ბოლო პერიოდში ამ მიზნით განსაკუთრებით აქტიურად იყენებენ Apple ID-ს. გადავწყვიტეთ განვიხილოთ, როგორ შეიძლება ინტერნეტთაღლითობის რისკის თავიდან აცილება.
რატომ იყენებენ თაღლითები ინტერნეტს სულ უფრო ხშირად თაღლითური ქმედებებისთვის?
ინტერნეტმა თაღლითებს მისცა ის შესაძლებლობები, რომელზეც ადრე მხოლოდ ოცნებობდნენ – ანონიმურობა, ფართო მასშტაბი და მოქმედების სისწრაფე. მილიონობით ფიშინგ-წერილის გასაგზავნად დღეს აღარ არის საჭირო ასეულობით ადამიანისგან შემდგარი ქსელი – საკმარისია ერთი ადამიანი ლეპტოპით და ავტომატიზებული გაგზავნის სერვისზე წვდომა.
თაღლითური სქემების ძირითადი ტიპები
თაღლითები თითოეულ სქემას ქმნიან მსხვერპლის ფსიქოლოგიის, არსებული ტექნოლოგიებისა და ციფრული პლატფორმებისადმი ნდობის გათვალისწინებით. ქვემოთ განვიხილავთ თაღლითობის ყველაზე გავრცელებულ მეთოდებს.
თაღლითობა შეტყობინებების მეშვეობით
სმიშინგი (SMS-თაღლითობა) და ფიშინგი თაღლითობის ერთ-ერთი ყველაზე მასობრივი და ეფექტური მეთოდებია. თაღლითები ცდილობენ დაგარწმუნონ, რომ ბმულზე გადახვიდეთ. მაგალითად, გიგზავნიან შეკვეთის ქვითარს ან მიწოდების შესახებ შეტყობინებას, რომელშიც მითითებული ბმული ყალბ ვებგვერდზე გადაგიყვანთ.
მომხმარებელი „ვერიფიკაციის“ სახელით თავად შეჰყავს საბანკო ბარათის მონაცემები, რის შედეგადაც ეს ინფორმაცია მყისიერად ხვდება ბოროტმოქმედების ხელში. ხშირად თაღლითები იმიტირებენ ცნობილ მარკეტპლეისებს, როგორიცაა Amazon ან AliExpress, იმ გათვლით, რომ მომხმარებელს მართლაც აქვს გაკეთებული შეკვეთა.
თაღლითობა მესენჯერებსა და სოციალურ ქსელებში
გეიმერები, განსაკუთრებით ბავშვები და მოზარდები, ხშირად ხდებიან თაღლითების მსხვერპლი სათამაშო ჩატებში, Discord-ის სერვერებსა და Twitch-ის ვიდეოების კომენტარებში. იქ შეიძლება გავრცელდეს მსგავსი შეტყობინებები:
„უფასო რობუქსები Roblox-ში (Minecraft-სა და სხვა თამაშებში). გადადით ბმულზე და შეიყვანეთ მომხმარებლის სახელი და პაროლი“.
ვერიფიკაციის შემდეგ მომხმარებელი კარგავს საკუთარ ანგარიშს და პერსონალურ მონაცემებს, ხოლო თაღლითებს შესაძლოა ხელში ჩაუვარდეთ ანგარიშზე მიბმული გადახდის ბარათის მონაცემებიც.
ყალბი გასაუბრებები ოფიციალური პლატფორმების მეშვეობით
თაღლითები ხშირად აქვეყნებენ რეალურად არსებულ ვაკანსიებს ავტორიტეტულ პლატფორმებზე, როგორიცაა hh.kz, LinkedIn და Indeed. ე.წ. „HR-სპეციალისტთან“ მიმოწერის შემდეგ კანდიდატს სთხოვენ კორპორატიული აპლიკაციის ჩამოტვირთვას და Apple ID-ის მეშვეობით ავტორიზაციას. შედეგად, ბოროტმოქმედები იღებენ წვდომას მოწყობილობებზე, შესყიდვებზე, პაროლებსა და საბანკო ბარათების მონაცემებზე (თუ ისინი შენახულია Apple Pay-ში).
თაღლითობა ახალი მოწყობილობების გაყიდვის პროცესში
თაღლითები შესაძლოა სთავაზობდნენ iPhone-ს, MacBook-ს ან iPad-ს და საქონლის პირადად გადაცემის შემდეგ, ან „მხარდაჭერის სამსახურის“ სახელით, სთხოვდნენ მომხმარებელს ბმულზე გადასვლას და Apple ID-ში შესვლას გარანტიის გასააქტიურებლად ან მოწყობილობის დასაბლოკად.
სინამდვილეში მოწყობილობა შეიძლება დაბლოკილი იყოს „Find My iPhone“-ის ფუნქციით ან მასზე წინასწარ იყოს დაყენებული თვალთვალის პროგრამა. ბმულზე გადასვლის შედეგად მომხმარებელი საკუთარ ანგარიშის მონაცემებს გადასცემს თაღლითებს.
თაღლითობა გათამაშებებისა და „მოგებების“ სახელით
თაღლითები ხშირად მანიპულირებენ გათამაშებებით, განსაკუთრებით ბლოგერების მიერ ორგანიზებული გათამაშებებისა და ლატარიების თემით. მაგალითად, ისინი აგზავნიან შეტყობინებას: „თქვენ მოიგეთ iPhone! მისაღებად დაადასტურეთ პირადობა და შედით Apple ID-ში“. ასეთ შემთხვევაში შეიძლება მოგთხოვონ თანხის გადახდა ანგარიშის „გააქტიურებისთვის“, მიწოდებისთვის ან სხვადასხვა საკომისიოს სახით.
როგორ ამოიცნოთ თაღლითობა და არ აღმოჩნდეთ მახეში
თაღლითური სქემების ამოცნობა სავსებით შესაძლებელია. საკუთარი თავის დასაცავად რეკომენდებულია:
- გადაამოწმეთ URL-მისამართი – მაგალითად, Apple-ის ოფიციალური ვებგვერდია apple.com, მაშინ როცა თაღლითები იყენებენ მსგავს, თუმცა ყალბ დომენებს, როგორიცაა appie.com.
- ნუ იჩქარებთ – დროის სიმცირეზე ან გადაუდებლობაზე აპელირება სერიოზული საგანგაშო ნიშანია.
- არასოდეს გადასცეთ Apple ID, პაროლები და ერთჯერადი კოდები – Apple-ის ოფიციალური მხარდაჭერის სამსახური მსგავს მონაცემებს არ ითხოვს.
- გამოიყენეთ ორფაქტორიანი ავთენტიფიკაცია – გაააქტიურეთ იგი ელფოსტისთვის, საბანკო სერვისებისთვის, Apple ID-სა და მესენჯერებისთვის.
შეაფასეთ სიტუაცია ცივი გონებით. თუ გათამაშებაში მონაწილეობა არ მიგიღიათ, მოგებაც ვერ გექნებათ. ასევე, ვაკანსია არარეალურად ხელსაყრელი პირობებით, გასაუბრებების ეტაპების და ოფიციალური შეთავაზების გარეშე, მაღალი ალბათობით თაღლითურია.
თაღლითობის თავიდან ასაცილებლად ტექნიკის შეძენა რეკომენდებულია მხოლოდ ოფიციალური გამყიდველებისგან. საქართველოში iSpace ფლობს Apple Premium Partner-ის სტატუსს და მომხმარებლებს სთავაზობს მხოლოდ ორიგინალურ მოწყობილობებს. ყველა გაჯეტზე ვრცელდება მწარმოებლის ოფიციალური გარანტია, ხოლო კონსულტაციის მიღება შესაძლებელია მაღაზიის ექსპერტებთან ან სერვისცენტრში ტექნიკური მომსახურებისა და რემონტის მიზნით.
რა უნდა გააკეთოთ, თუ თაღლითობის მსხვერპლი გახდით
რაც უფრო სწრაფად იმოქმედებთ, მით ნაკლები ფინანსური ზიანი მიადგებათ. თუ თანხა მოგპარეს, დაუყოვნებლივ დაუკავშირდით ბანკს, დაბლოკეთ ანგარიში და მოითხოვეთ კონკრეტული ტრანზაქციის გასაჩივრება – ფინანსური ორგანიზაცია განიხილავს თქვენს განცხადებას თაღლითობის ფაქტთან დაკავშირებით. ასევე შეინახეთ მიმოწერის სკრინშოთები თაღლითებთან, სანამ ისინი ჩათს წაშლიან.
თუ დაკარგეთ წვდომა Apple ID-ზე, სანდო მოწყობილობიდან ეწვიეთ ვებგვერდს iforgot.apple.com, სადაც შეგიძლიათ პაროლის შეცვლა და ანგარიშის აღდგენის ცდა. თუ ამის გაკეთება ვერ მოხერხდა, მიმართეთ Apple-ის ოფიციალურ მხარდაჭერას (support.apple.com) პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტებისა და შეძენის დამადასტურებელი საბუთების (ჩეკი, ზედნადები) წარდგენით. აღნიშნული პროცესი სწრაფი არ არის, თუმცა ანგარიშის აღდგენა რეალურად შესაძლებელია.
თაღლითობის ფაქტზე მიმართეთ პოლიციას განცხადებით – საქართველოში მოქმედებს გადაუდებელი დახმარების ნომერი 112, ასევე შესაძლებელია მიმართოთ უახლოეს პოლიციის განყოფილებას. სამწუხაროდ, ასეთ შემთხვევებში ოფიციალური სერვისცენტრი ვერ დაგეხმარებათ, რადგან მას არ აქვს წვდომა მომხმარებელთა მონაცემებზე, პაროლებზე ან ანგარიშის აღდგენის ბმულებზე.
ხშირად დასმული კითხვები
როგორ ამოვიცნოთ, რომ მოგების შესახებ შეტყობინება თაღლითურია?
თუ გათამაშებაში მონაწილეობა არ მიგიღიათ, თუმცა მოგწერენ მოგების შესახებ და გთხოვენ საკომისიოს, გადასახადის ან მიწოდების საფასურის გადახდას, საქმე თაღლითობასთან გვაქვს. დამახასიათებელ ნიშნებად ითვლება დროის შეზღუდვა, ტექსტში დაშვებული შეცდომები და საეჭვო ბმულების არსებობა.
შესაძლებელია თანხის დაბრუნება, თუ თაღლითობის მსხვერპლი გახდით?
აუცილებელია დაუყოვნებლივ მიმართოთ ბანკს და შეიტანოთ განცხადება სადავო ოპერაციაზე – სწრაფი რეაგირების შემთხვევაში გადარიცხვის დაბლოკვა ზოგჯერ შესაძლებელია. პარალელურად რეკომენდებულია თაღლითობის ფაქტზე განცხადებით მიმართოთ პოლიციას.
როგორ დავიცვათ ბავშვები ინტერნეტთაღლითობისგან?
აუხსენით ბავშვებს, რომ დაუშვებელია SMS-ით მიღებული კოდების, CVV-კოდისა და პაროლების გადაცემა, მიუხედავად იმისა, თუ ვინ ითხოვს მათ – იქნება ეს ნაცნობი თუ სხვადასხვა სამსახურის წარმომადგენელი. ასევე მნიშვნელოვანია, რომ არ გადავიდნენ თამაშების შიგნით განთავსებულ ბმულებზე. ჩართეთ მშობლის კონტროლი და შეზღუდეთ ონლაინგადახდები.
როგორ განვასხვავოთ ნამდვილი გზავნილი ყალბისგან?
გადაამოწმეთ გამგზავნის მისამართი – ოფიციალური კომპანიები იყენებენ კორპორატიულ დომენებს და ელექტრონული ფოსტით არასდროს ითხოვენ კონფიდენციალურ ინფორმაციას. სხვა ყველა მსგავსი შეტყობინება, როგორც წესი, თაღლითურია.
წაიკითხეთ ასევე
როგორ იცავს iPhone თქვენს მონაცემებს: Apple-ის უსაფრთხოება
როგორ მოქმედებს Apple-ის გარანტია საქართველოში და რა უნდა ვიცოდეთ სერვისის შესახებ
როგორ ჩავიწეროთ სატელეფონო ზარები iPhone-ზე?
არ ჩამორჩეთ სიახლეებს!
გამოიწერეთ iSpace და გაეცანით სიახლეებს პირველი.
